Tháng Tám trở về không chỉ trong sự chuyển mùa của đất trời mà còn trở về trong ký ức văn hóa và đời sống tâm linh của những người gắn bó với tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Người xưa có câu “tháng Tám tiệc Cha”. Bởi vậy, đây luôn là khoảng thời gian mang nhiều ý nghĩa, là dịp để những người thực hành tín ngưỡng hướng lòng về Đức Thánh Trần, về những bậc tiền nhân đã đi vào đời sống tinh thần của người Việt, đồng thời cũng là dịp để mỗi người nhìn lại trách nhiệm gìn giữ những giá trị được trao truyền từ thế hệ trước.
Mùa tháng Tám năm nay càng trở nên đặc biệt khi năm 2026 đánh dấu tròn một thập kỷ kể từ năm 2016, thời điểm Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Mười năm là một chặng đường đủ để nhìn lại sức sống của di sản trong cộng đồng, đồng thời cũng đặt ra trách nhiệm đối với chính những người đang thực hành: làm thế nào để những giá trị tốt đẹp được tiếp nối đúng với bản chất văn hóa, hạn chế những biểu hiện phô trương, thương mại hóa hay làm sai lệch ý nghĩa của tín ngưỡng.
Ở Bản điện Quang Minh, Đồng thầy Lê Thị Thanh Hiền lựa chọn cách gìn giữ di sản từ chính những điều căn cốt nhất: tôn trọng lề lối, giữ sự trang nghiêm nơi cửa Thánh và tận tâm trao truyền những hiểu biết, phép tắc cho các đệ tử.
Với cô, truyền dạy cho các đệ tử không đơn thuần là hướng dẫn cách chuẩn bị một vấn hầu, sửa soạn khăn áo hay thực hiện các nghi thức. Điều quan trọng hơn là giúp người đi sau hiểu được ý nghĩa của những điều mình đang thực hành. Bởi nghi lễ chỉ thực sự có giá trị khi người thực hành hiểu được chiều sâu văn hóa và đạo lý ẩn chứa phía sau những hình thức đã được các thế hệ trao truyền.
Bởi vậy, tại Bản điện Quang Minh, các đệ tử được cô chỉ bảo từ những điều tưởng như nhỏ nhất: sự thành kính trước cửa Thánh, cách ứng xử giữa đồng thầy với đệ tử, giữa những người cùng thực hành tín ngưỡng; sự trang nghiêm trong không gian thờ tự và ý thức trân trọng những phép tắc đã được trao truyền. Mỗi người đến với cửa điện có thể mang một hoàn cảnh, một tâm nguyện khác nhau, nhưng khi đã lựa chọn gắn bó với tín ngưỡng thì trước hết phải biết kính trên, nhường dưới, biết trân trọng những giá trị mà người đi trước để lại.
Từ đó, vai trò của người đồng thầy không chỉ dừng lại ở việc thực hành hay hướng dẫn nghi lễ. Người đồng thầy còn là một mắt xích quan trọng trong hành trình trao truyền văn hóa, kết nối những kinh nghiệm, tri thức của thế hệ đi trước với những người tiếp nối phía sau. Một lời chỉ dẫn đúng, một nghi thức được uốn nắn cẩn trọng, một đệ tử hiểu thêm về ý nghĩa của việc mình đang làm – tất cả tưởng như nhỏ bé nhưng lại góp phần tạo nên sức sống lâu bền của di sản.
Di sản văn hóa phi vật thể không nằm yên như một hiện vật được lưu giữ trong bảo tàng. Nó sống trong con người, tồn tại qua ký ức, tri thức, nghi lễ và được tiếp nối qua quá trình trao truyền giữa các thế hệ. Bởi vậy, cộng đồng thực hành chính là chủ thể quan trọng để những giá trị ấy không bị đứt đoạn giữa dòng chảy của đời sống hiện đại.
Nhìn từ câu chuyện của Bản điện Quang Minh, bảo tồn di sản vì thế không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao. Đôi khi, nó bắt đầu từ sự nghiêm cẩn của một người đồng thầy, từ cách một người đệ tử được hướng dẫn để hiểu đúng trước khi thực hành đúng; từ việc mỗi người biết tiết chế sự phô trương để trở về với sự thành kính và những giá trị văn hóa vốn có của tín ngưỡng.
Tháng Tám năm nay, Bản điện Quang Minh lại đón mùa “tiệc Cha” bằng những vấn hầu trong tinh thần ấy. Giữa tiếng đàn, tiếng phách và những câu hát văn ngân lên trong không gian cửa điện, sắc màu của khăn áo không chỉ tạo nên vẻ đẹp của nghi lễ mà còn gợi mở những lớp trầm tích văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Mỗi giá hầu, mỗi làn điệu, mỗi nghi thức đều mang những dấu ấn riêng, đòi hỏi người thực hành không chỉ có lòng thành mà còn cần sự hiểu biết và ý thức gìn giữ.
Với Đồng thầy Lê Thị Thanh Hiền, điều cần trao lại cho các đệ tử vì thế không phải sự cầu kỳ hay phô trương về hình thức. Điều cô luôn coi trọng là sự thành kính, chuẩn mực và những lề lối tốt đẹp đã được người đi trước trao lại. Người hôm nay có thể sống trong một thời đại khác, cách tiếp cận với di sản cũng có nhiều thay đổi, nhưng sự tôn kính đối với tín ngưỡng và trách nhiệm đối với di sản thì vẫn cần được gìn giữ.
Sau 10 năm được UNESCO ghi danh, Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt ngày càng được xã hội biết đến rộng rãi. Nhưng cùng với niềm tự hào ấy là trách nhiệm bảo vệ những giá trị cốt lõi của di sản trước nguy cơ thương mại hóa, thực hành sai lệch hoặc quá chú trọng hình thức. Bảo tồn vì thế không có nghĩa là đóng khung di sản trong quá khứ, mà là để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay trên nền tảng tôn trọng những giá trị đã được cộng đồng vun đắp qua nhiều thế hệ.
Bởi thế, những vấn hầu tại Bản điện Quang Minh trong mùa tháng Tám năm nay không chỉ là đón một mùa tiệc theo lệ thường. Phía sau tiếng hát văn, nhịp phách, sắc màu khăn áo là câu chuyện của sự tiếp nối – nơi người đi trước trao cho người đi sau không chỉ những nghi thức mà còn cả sự hiểu biết, lòng kính ngưỡng và trách nhiệm đối với di sản.
Mười năm sau dấu mốc UNESCO, di sản vẫn đang sống bằng chính những con người thực hành và trao truyền nó. Trong dòng chảy ấy, sự tận tâm của Đồng thầy Lê Thị Thanh Hiền cùng các đệ tử Bản điện Quang Minh là một cách để những giá trị xưa tiếp tục được nuôi dưỡng trong đời sống hôm nay. Để rồi mỗi mùa “tháng Tám tiệc Cha” trở về, tiếng hát văn lại ngân lên, những nếp xưa lại được tiếp nối và mạch nguồn văn hóa vẫn lặng lẽ chảy từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Hoặc